An urzhiataerezh war dachenn an diwyezhegezh.
Pleustradurioù pedagogel troet trema ar c'hehentiñ.
WAR AR STERN...
|
An urzhiataerezh war dachenn an diwyezhegezh. Pleustradurioù pedagogel troet trema ar c'hehentiñ. |
|
|
WAR AR STERN... |
|
GERIAOUEG
Anavoudel : cognitif (capable de connaître) ; diwar an anavoud, da lâred eo un dra a
denn d'an anavoud - ce qui est relatif au processus de connaître ; ar vredoniezh
anavoudel, ar barregezhoù anavoudel.
Aparchantusted b. : pertinence
Chemed g. -où : savoir-faire
Daveel : référenciel, référencielle
Diglossiyezh : diglossie (di-, tri-, tetra-, diwar ar gressianeg)
Dilamus : soustractif
Disingalderel : inégalitaire
Diwyezhekted : bilingualité
Drougzivigerezh : gaspillage
Dus = Eus ; employé dans la région de Lorient.
Etrewered : interaction
Etreweredouriezh : l'interactionisme (en tant que champ d'étude)
Fateg : phatique
Gouioud boud (ar) : (le) savoir être
Gouioud dont da voud (ar) : (le) savoir devenir
Gouioud ober (ar) : (le) savoir faire (liester cf. chemed)
Hondlavarel : métalangage ; diwar hont lavarel
Hondyezhel : métalinguistique ; diwar hont yezhel
Kasser : destinateur
Kempegañs b. : cohésion
Kemmer g. -ioù : embrayeur (de conversation) ; diwar “shifter”
Kontakt g. -où : contact au sens abstrait
Komprenedigezh : compréhension (digomprenedigezh : incompréhension ;
etrekomprenedigezh : intercompréhension)
Klokausted : complémentarité
Lojikiell : logiciel (ul lojikiell deskiñ : didactitiel ; ul lojikiell talvoudustedel : un
utilitaire)
Prezegennel, prezegel : oratoire, relatif au discours
Skiantaouel = sensoriel, relatif aux sens
Skiantaouel-lusker : sensori-moteur
Simetrikel : simétrique
Sokialekaad : socialiser, socialisation
Sommus : additif
Stadiad : situation
Stavell : pièce
Strivel : conatif, conative
Sturierezh : guidage
DIGORADUR
1 - Termenadur an diwyezhegezh abred
Pegoulz e vez diwyezheg ur bugel ? Setu penaos ema bet lakaaet an aters ged
bodad labour c'hwec'h ar c'hendivis aoset ged Diwan e 1985 war an diwyezhegezh en
Europa. Diouzhtu-kàer ez eo bet remerket ged ar strollad-se - renet ged Robert Powell
a skol-veur Abertawe (Swansea) e Bro-Gembre hag ar sekretour Yann-Ber Kemener (Ar
Falz) - ar fed ma 'zh eus meur a sort diwyezhegezh.
Termenadur simplañ an diwyezhegezh e vez lâroud e vez diwyezhegezh pa vez
implijet diw yezh. E Breizh e vez diorroet ur sistem deskiñ diasezet war an
diwyezhegezh abred. Herwez Gilbert DALGALIAN (2000), e komzer a ziwyezhegezh
abred ewid ur bugel beteg an oad a bemp ble. Adaleg an oad a zeg vle e vez komzet a
ziwyezhegezh diwezad. Etre an diwyezhegezh abred hag an diwyezhegezh diwezad e
kaver an diwyezhegezh abred kadarnaet (a bemp da seizh vle) hag an diwyezhegezh
hanter abred (a seizh da zeg vle).
Implijet e vez iwe ar ger diglossiyezh ewid geriañ daou stumm ur yezh implijet ged
ur memes poblañs en ur memes tiriegezh. Da lâred eo ur stumm lennegel ha skrivet
diouzh un tu hag ur stumm poblel komzet diouzh an tu arall. Herwez an niver a yezhoù
e c'heller komz a driglossiyezh hag a detraglossiyezh. Krouet eo bet ar ger diglossiyezh
ged ar skrivagner J. Psichari e 1928. Ar ger-se a oa bet savet getoñ ewid diskrivañ e
Gress ar stadiad yezhel. Remerket en doa un diforc'h a arc'hwelioù sokial etre ar yezh
skrivet hag ar yezh komzet. Gelloud a ra iwe ar ger diglossiyezh geriañ un diforc'h a
arc'hwelioù sokial hag ensavadurel etre diw yezh. Neuse eh eus ur sort "klokausted"
(complémentarité) etre ar yezhoù.
Ase e ta ar ger diglossiyezh da voud ledannoc'h eged ar ster a orin. Gelloud a
rahed komz a ziwyezhegezh ha zokén a ziwyezhegezh "disingalderel" herwez troienn-
gomz Claude HAGEGE (1996, p. 257). Evel-se e c'heller kenstadiñ e vez roet muioc'h a
dalvoudegezh d'ur yezh e-keñver an all pe ar re all. E gerioù all, pa vez roet d'ur yezh ur
statud dreist-wiriet. Dre-se e ta ar yezhoù da voud dalc'hoù politikel ha sevenadurel.
Neuse e c'hell an diglossiyezh boud un tennad-hent ewid moned ag ur stadiad a
ziwyezhegezh d'ur stadiad a unyezhegezh. Adkavoud a raer ar stadiad diglossiyezh-se
pa lenner studiadennoù Fañch BROUDIC (1999). Da skwer , dielfennet en deus en ur
framm sokioyezhel hag istorel stadiad ar brezhoneg e Breizh-Isel e deroù an ugentved
kantvlead. Ewid-se e kemer harp war enklaskoù gwraet etre 1902 ha 1905 a-zivoud
kelennerezh ar c'hatekis.
Kavoud a raer, e-mesk ar familhoù divroet, stadiadoù a ziwyezhegezh
disingalderel ha moned a ra Anna LIETTI (1994, p. 76) beteg komz ag un diwyezhegezh
ewid ar re binvidig hag unan all ewid ar re baour. Kemeromp ar skwer diged Gilbert
DALGALIAN (2000, p. 1000) en e rannbennad "école, statut des langues et
apprentissage" ewid skeudennaouiñ ar perzh a lavar Anna LIETTI. Neuse,
diwyezhegezh ur bugel eus ar Portugal a rae diw euriad portugaleg er skol kentañ derez
er bleoù pewar-ugent e Bro-Frañs, a oa un diwyezhegezh paour. Gwelet e vese
kement-se dre an diouver a interest ha disoc'hoù fall er skol. Ouzhpenn-se, ne vese ket
gouest ar vugale a-sort ged hennezh da gendelc'her da studial ar portugaleg er c'hlass
a c'hwec'hved. Red e oa dezhe dilaoskel ar yezh-se. Ase e komz Louis PORCHER
(1998, p.116) ag un drougzivigerezh etresevenadurel. Er c'hontrel, diwyezhegezh ur
bugel a resseve ur c'helennadur diwyezheg en un endro a lorc'hañs vel heni lisse
etrevroadel Saint-Germain-en-Laye, a oa pinvidig na boud e oa er gvrenn a gelenne e
portugaleg.
E-tal diwyezhegezh ar re binvidig ha diwyezhegezh ar re baour, e kaver e gerioù
akademikelloc'h an diwyezhegezh sommus hag an diwyezhegezh dilamus. An daou
c'her-se a zo bet krouet ged ar c'hanadian LAMBERT. Diwyezhegezh sommus zo pa
vez desket un eil yezh hep gwall ewid ar yezh kentañ. Er c'hontrel, pa ne chom ket stabil
ar yezh kentañ e komzer a ziwyezhegezh dilamus. Ged-se, pa vez liammet an
diwyezhegezh dilamus ged ur c'henarroud kantaesel, familhel ha sokial, e vez ur risk da
lakaad ar bugel en ur stadiad da c'hwitañ ar skol.
Neuse e poues Gilbert DALGALIAN (2000) war an amplegadoù ewid akuisitiñ ar
yezhoù, hag àr an endro yezhel. Ase eh eus un dañjer a zale yezhel ewid lod ag al
liveoù barregezh ; mar degouez an dale-se e komzer neuse ag ur stumm a hanter-
yezhegezh. Krouet eo bet ar ger-se ged ur yezhour HANSEGARD e 1968. Remerket en
doa, ewid bugale a Finland a oa aet da chom da Svedia hag iwe ewid bugale eus Bro
Laponi, un dale yezhel kenkoulz e svedeg vel e yezh o bro orin.
2 - An dalc’hoù yezhel
Perag e vehe ken pouesus lakaad ar vugale da zeskiñ meur a yezh a-vihanig ?
Setu penaos e oa bet lakaaet an aters ged Louis PORCHER ha Dominique GROUX
(1998). O fal a oa lakaad gwelloc'h war-wel an dober a zeskiñ yezhoù liessort en ur bed
e-lec'h m'ema é kreskaad an eskemmoù hag an darempredoù etre an dud, war dachenn
an oberiantisoù kement hag àr heni ar gouiziegezhioù. Abalamour d'ar lusk-dilusk
geografik ha da boues ar mediaoù (Internet da skwer) e sant muioc'h-mui ar
gevredigezh an dober a zeskiñ ouzhpenn ur yezh. Herwez an daou zen-se, ar
c'henarroud a zo rekis ewid lakaad ar vugale da voud barreg war an deskiñ yezhoù,
a-benn ma vint gouest diwezatoc'h da respont douzh doberioù ar bed.
Implijet e vez an dro-lavar "dalc'hoù yezhel" (enjeux linguistiques) ged Louis
PORCHER ha Dominique GROUX (1998, p. 85-88). Menegomp an tri anehe amañ. -a-
Liammet e vez an dalc'h kentañ ged kompren ur gannadiezh dre gomz. Da skwer, e wel
ar mestr ha gouest eo ur bugel pe get da voned da serriñ an nor da heul e c'houlenn, pe
da voned da roiñ un dra ressis d'ur c'hamarad bennag, herwez damurzh ar mestr. Evel
just, kompren ar perzh a vez lâret ged ar mestr-skol eo ar varregezh gentañ da dapoud
ewid ur bugel a zesk un eil yezh. -b- Notet o deus iwe Louis PORCHER ha Dominique
GROUX poues "ar produiñ komzoù". Er skol e vez skeudennaouet an tennad-hent-se
ged oberiantisoù vel ijinañ ha kontañ un istoer, diskrivañ ur skeudenn, esplegañ ur jest
pe c'hoazh, lâred ur rimadell desket. -c- Ouzhpenn an diw varregezh veneget a-us, e
vez kenniget un neuz c'hoarius en argerzh an deskiñ hag a-du e vez rac'h ar bedagoged
ewid gweled er c'hoari unan eus doberioù ar vugale.
Kavoud a ra Gilbert DALGALIAN (2000, p. 46) teir barregezh ewid deskiñ ur yezh:
ar varregezh kehentiñ, ar varregezh testennel hag ar varregezh anavoudel. Urzhiet e
vez an teir barregezh-se en un urzh a ya war greskiñ. Neuse, ne c'heller ket tizhoud ar
varregezh testennel heb diorren ar varregezh kehentiñ, ha ne c'heller ket doned d'ar
varregezh anavoudel heb tremen dre ar varregezh testennel. Linenneg e vez ar
progressadur bet lakaet war-wel diged Gilbert DALGALIAN. Neuse, penaos e vez ar
progressadur-se pa n'en deus ket ur bugel diwyezheg perc'hennet an diw yezh er
memes doare ? Boutin e vez ar fed-se er skolioù diwyezheg. Notañ a raer n'eus limit
oad ebed ewid krogiñ ged ar brezhoneg er skolioù diwyezheg. Dre vras e vez deraouet
ar brezhoneg diwezatoc'h eged ar galleg. Mes, na boud e vehe kenstadet un dilec'h e
diorroadur an diw yezh, e vez possubl treuslatiñ an teir barregezh-se ag ur yezh d'un
arall. (Gilbert DALGALIAN, 2000, p. 57)
Penaos e vez gwelet ar barregezhioù diwar Brogrammoù Ofissiel an Deskadurezh
Vroadel ewid ar c'hentañ derez (1995) ? Renket e vez ar programmoù e tri c'helc'hiad :
ar c'helc'hiad unan pe kelc'hiad an deskerezhioù kentañ (a zaou da pemp vle), ar
c'helc'hiad daou pe kelc'hiad an deskerezhioù bonel (a bemp da seizh vle) hag erfin ar
c'helc'hiad tri pe kelc'hiad an donnaadurioù (a eizh da zeg vle). Termenet e vez ur
varregezh vel un ollad renket hag urzhiet. Gwraet e vez an ollad-se diwar
c'houiziegezhioù, chemedoù, resonerezhioù ha strategiezhioù. Tri sort barregezh vez
termenet dre ar programmoù, da lâred eo ar barregezhioù war dachenn mestroniañ ar
yezh, ar barregezhioù dre zanvez vel ar matematikoù, hag ar barregezhioù a-dreuskis.
Penaos e vez urzhiet barregezh mestroniañ ar yezh e-keñver kelc'hiad an
deskerezhioù kentañ ? Ouzhpenn ma vez kavet daou bennad ewid deskiñ lenn skridoù
ha produiñ testennoù e vez roet ur plass bras awalc'h d'ar c'hehentadur ha da
gensavadur al lavar. Servijoud a ra ar c'hehentadur da gentañ da sokialekaad ar vugale.
Ur spass newez e vez ar skol hag ar c'hlass ewite. Ha nag a vugale tro-dro dehe !
Niverus e vez an etreweredoù etre ar skolidi ha red e vez delc'her kont dus reolennoù ar
skol. Da skwer, ne c'heller ket redeg er c'hlass pe ne c'heller ket ober ar bresel ged ur
bugel arall... Tamm ha tamm e vez desket penaos bewañ er c'hlass hag er skol e-pad
an diduadennoù mes iwe er c'harr-boutin ewid moned d'ar sal sport pe da lec'hioù arall.
Neuse e vez al lavar e kreis an oll stadiadoù ha servijoud a ra ar c'hehentadur da
frammata ar skolidi.
3 - Pleustr ar re eh eus anehe
a) Kelenn ha diwyezhegezh
Daoust hag eñv e vez kavet pleustradurioù pedagogel difer diwar lennegezh an
diwyezhegezh abred ? Termeniñ a ra Gilbert DALGALIAN (2000, p. 49) an dro-lavar
"U.T.L. (Utilisation Transdisciplinaire de la Langue)" ewid diorren ar barregezhioù biset
ged ur bugel diwyezheg. U.T.L. a vez pa vez implijet an eil yezh e-kerzh oberiantisoù
ewid tizhoud ur pal. Dre-se e vez implijet ar yezh vel ur benweg.
Neuse, pessort oberiantisoù e vehe possubl favorekaad ewid permetiñ U.T.L. Da
skwer, gouied a raer pegen pouesus e vez roll ar c'horf ewid an diorroadur bredlusker,
hag alesse da aessad tapoud al lavar. Neuse, kavoud a raer ged ar sport stadiadoù
e-lec'h ma vez possubl implijoud al lavar na boud ne vez ket ar pal deskiñ ur yezh.
Kavoud a raer iwe un neuz c'hoarius, ha ne chom ket mud ar vugale kenetrese. Ober a
ra ar c'hrouadur anaoudegezh ged bugale arall ha frammata a ra vel-se e bersonelezh
hag e emrenerezh. Dre-se e vez ar bugel war hent ar sokialekaad.
b) Deskerezh ar yezhoù estren
Tressiñ a ra Pierre MARTINEZ (1996, p. 43-85) ur gwel-meur eus ar
metodologiezhioù implijet e kelennerezh ar yezhoù estren. Labouret en deus diwar ur
c'horpus levrioù e-keñver deskerezh ar yezhoù estren. Kavoud a ra pemp maesienn
vetodologel, da lâred eo ar metodologiezhioù hengounel, an tostadur eeun, an tostadur
dre gomz, ar metodologiezhioù klewed ha gweled hag erfin an tostadur kehentiñ.
Ar metodologiezhioù-se a zo bet krouet ingal e-kerzh an ugentved kanvlead.
Diasezet e vez an oll vetodologiezhioù-se dreist-oll war batromoù damkanel tennet eus
ar yezhoniezh frammadurel pe eus bredoniezh ar vehavioristed. Dishañval e vez ar
palioù pedagogel mes implijet e vez kentoc'h ar gomz eged ar skridoù. Notañ a raer iwe
emdroadur statud an desker a-hed an ugentved kantvlead. Da skwer, roet e vez
tamm-ha-tamm muioc'h-mui a emrenerezh d'an deskerion. Ged-se e vez diskouezet ar
mestr vel ur patrom da zezrevell diwar an hentennoù hengounel. Er c'hontrel e vez an
desker vel oberour pennañ e zeskerezhioù e-keñver an hentennoù kehentiñ.
Diw hentenn zo interessussoc'h eged ar re all da ziorren, da lâred eo an
hentennoù klewed ha gweled hag an hentennoù kehentiñ.
Anavezet e vez mad awalc'h e Bro-Frañs an hentennoù klewed ha gweled. O
kavoud a raer dreist-oll etre mil naw c'hant hanter-kant ha mil naw c'hant deg ha
tri-ugent. Ar pal pedagogel a vez sevel ur c'hehentadur digor war ur pleustr sokial.
Ewid-se e vez implijet elfennoù diasez ar yezh. Tennet e vez ar patromoù dave eus ar
yezhoniezh frammadurel. Kemer a ra an hentennoù klewed ha gweled harp iwe war ur
pimpatrom stimulus / respont / kreñvadur vel ma vez diorroet ged SKINNER hag ar
vehavioristed. Neuse e vez savet an oberiantisoù war ul liamm etre ar soniad hag ar
skeudenn. Ewid-se e vez implijet benwegoù klewed ha gweled ha kenstadañ a raer
premedi ar gomz. An desker a vez an heni a chelaou, a adlâr hag a berc'henn elfennoù
yezhel diwar boelladennoù.
Abaoe mil naw c'hant deg ha tri-ugent e vez kenstadet diorroadur an hentennoù
kehentiñ. Liammet e vez an tostadur-se ged patromoù tennet ag ar sokiologiezh hag ag
an etnometodologiezh. Ar pal pedagogel a vez tapoud ur varregezh kehentiñ diwar
aktoù a lavar. Anavoud a raer vel-se skridoù John LANGSHAW AUSTIN (1970). Klask
a ra iwe ar metodologiezhioù kehentiñ favorikaad arc'hweloù al lavar. Neuse e vez an
desker e-kreis e zeskerezh e-unan. Deskiñ a ra kehentiñ en ur gehentiñ. Nawazh,
kenstadet e vez ged Pierre Martinez (1996, p.80) ur wanded vras. Ne c'hell ket an
tostadur kehenterezh kennig stadiadoù kenteliañ efedus ewid diorren just-awalc'h aktoù
a lavar hag arc'hweloù kehentiñ. Na boud e chom dedennus an tostadur kehenterezh ne
vez ket kenniget stadiadoù frammet mat, da lâred eo dedennus mes ket interessus.
c) Kelenn ar galleg vel ur yezh estren
Implijoud a ra Henri HAEFFELE ha Marlise WEISS daou sort pedagogiezh
pouesus diwar kelenn ar galleg vel ur yezh estren, da lâred eo pedagogiezh ar ragtress
ha pedagogiezh ar stadiad.
Pal pedagogiezh ar ragtress a vez lakaad ar vugale da labourad war un tem.
Produiñ un dra ressis en un amzer termenet eo he fal. Da skwer, menegomp un
diskouezadeg aoset ged bugale diwar un tem etresevenadurel. Mes, gelloud a ra ar
skoliataer delc'her kont ag an amzer ewid kass ur ragtress sort-se da bennvad. Ne faot
ket ma vo re hir paderezh ar ragtress ewid boud adas d'ar vugale. Daou vis d'ar muiañ
a seblant boud a-walc'h ewid bugale. Dreist-oll e vez red d'ar ragtress boud sevenadus.
Ne faot ket ma vo dreist-musul.
Ar bedagogiezh all deskrivet ged Henri HAEFFELE ha Marlise WEISS a vez
pedagogiezh ar stadiad. Kennig a raont un termenadur ewid geriañ ar ger stadiad en
ur c'henarroud-skol. Herweze e c'hell boud ar stadiad an dilessañ possubl. Adkavoud a
raer amañ an hentennoù diasezet war ar gomz diskrivet uhelloc'h ged Pierre
MARTINEZ. Kenkoulz-all e vez desverket ar stadiad vel un ollad etreweredoù etre ar
skoliad hag an endro fisikel ha denel e-lec'h ma vez é emdroiñ. Dre an endro fisikel e
vez komprenet an amzer, an egor hag an traesioù. Kompren a raer an etreweredoù vel
an darempredoù etre ar skoliad hag an endro fisikel ha denel.
Tu arall pedagogiezh ar stadiad a vez poues an traoù bewet. Daw e vez lakaad
dre gomz an traoù bewet-se ewid moned beteg ur sort meizadur, ewid troiñ an traoù
bewet da skiant-prenet. Neuse, ne c'hell ket deskiñ ur skoliad ur yezh newez heb boud
e stadiadoù a beb sort, pinvidig ha leun a ster.
Er framm deskerezh abred ar yezhoù e islinenn Louis PORCHER ha Dominique
GROUX (1998, p. 92-93) roll ar chelaou hag ar produiñ komzoù. E berr gomzoù, daw e
vez stummañ ar skouarn ewid diorren ar c’houestoni klewedel. Daw e vez d'an dafar
boud diles ha tost d'ar gomzerion c'henedig. Kavoud a raer neuse, e-mesk an dafar
choaset, kanaouennoù ha rimadelloù. Menegiñ a raer iwe plass ar varzhoniezh hag ar
c'hoariva. Adassaet e vez mad a-walc'h an oberiantisoù-se douzh ar vugale hag aes e
vez gwelet enne un neuz c'hoarius.
Diwar bedagogiezh ar stadiad o deus klasket Henri HAEFFELE ha Marlise WEISS
kavoud un argerzh pedagogel. Remerket o deus pewar zennad-hent. Da gentañ e vez
lakaet ar vugale en ur stadiad tost d'an traoù bewet hag a sinifi un dra bennag ewite.
A-c'houde e vez kavet ur prantad produiñ komzoù diwar an etreweredoù etre ar vugale
hag ar skoliataer. Goude-se c’hoazh e vez rekis frammata ar perzh a zo bet lâret diwar
al labour war ar c'heriaoueg hag an ereadurezh. Adlakaet e vez an elfennoù yezhel-se
e stadiadoù newez e-pad ar prantad diwezañ.
4 - Termenadur ar problematik
Lec'hiet eo ar studiadenn-se war dachenn an diwyezhegezh abred (beteg 7 vle)
vel ma vez gwraet er c'hlassoù diwyezheg e Breizh. Diwar al lennegezh a-zivoud
kelennadurezh ar yezhoù estren e vez kenstadet poues mestroniezh ar gomz e-mesk ar
palioù yezhel. Neuse, daw eo d'ar vrezhonegerion yaouank boud komzerion gouest da
broduiñ eskemmoù lavarel. Daw eo dehe perc'hennañ ar brezhoneg ha red e vez o
lakaad e stadiadoù kehentiñ e-lec'h ma o dez traoù da lâred hag a sinifi un dra bennag
ewite.
Gelloud a raer kavoud tri sort barregezhioù : ar varregezh kehentiñ, ar varregezh
testennel hag ar varregezh anavoudel. Un urzh zo ewid akuisitañ peb barregezh hag an
heni kentañ eo ar varregezh kehentiñ. Nawazh, dleoud a ra un argerzh pedagogel
moned heb gortos ag ar varregezh kehentiñ d'ar varregezh testennel da lâred eo
produiñ skridoù.
Neuse, pessort pleustradurioù pedagogel e vehe possubl sevel ewid delc'her kont
eus palioù ar stadiad kenteliañ ?
Palioù ar stadiad kenteliañ :
Ar stadiad kenteliañ a zle boud gouest : -a- da zistignañ etreweredoù dre gomz
etre ar vugale, -b- da sevel ul lavar bonel ewid dont fonnabl da voud gouest da gomz en
eil yezh desket, -c- da aessad an tremen trema ar produiñ ar skridoù,
Perzhioù ar stadiad kenteliañ :
Ar stadiad kenteliañ a zle : -d- boud an dilessañ possubl, -e- boud adassaet da
genarroud ar c'hlass, -f- dreist-wiriañ implij ar yezh desket hebkén, -g- boud c'hoarius
ewid respont da zoberioù ar vugale.
Pleustradurioù pedagogel efedus zo vel re a vez kavet ged ar sport pe ar c'hoariva
mes ne gavomp ket gete an oll boentoù termenet uhelloc'h. Nawazh, ema niverus an
oberourion é islinennañ ar pled ged an teknologiezhioù newez vel re an urzhiataerezh.
War a seblant, mar arsellomp peb poent termenet ar stadiad kenteliañ e c'hellomp posiñ
ar varseadenn pedagogel da heul :
Marseadenn bedagogel olleg : an urzhiataeraezh a c'hellehe kennig stadiadoù
kenteliañ interessus ewid diorren barregezhioù kehentiñ ged ar vugale.
Neuse, klask a raimp gouied pessort teorioù ar c'hehentadur a c'hellehe hon
sikour ewid ressissad ar varseadenn-se. Pergen, en em c'houlenn a raimp petra a
c'hellehe degass teorioù ar c'hehentadur, an etreweredouriezh hag ar studiadennoù war
ar prezegañ hag ar c'haoseadennoù.
Marseadenn bedagogel niverenn unan : an urzhiataeraezh a c'hellehe dreist-
wiriañ ged ar skolidi oberiantisoù troet trema ar c'henober, an ober hag ar c'hehentiñ.
Diwar ar varseadenn niverenn unan, pessort moianoù urzhiataerezh e vehe
possubl implijoud ewid aessad diorroadur al lavar dre gomz. Dre ar ger moianoù e vez
red kompren ar benwegoù urzhiataerezh, mes iwe frammatadur ar stadiad kenteliañ hag
an argerzh pedagogel. Neuse, pa vez savet programmoù urzhiataerezh ewid deskiñ
brezhoneg e tleer prederiañ war an teir ment-se.
Marseadenn bedagogel niverenn daou : meizadurezh ar moianoù urzhiataerezh
ewid deskiñ brezhoneg a zlehe prederiañ war deir ment : frammatadur ar stadiad
kenteliañ, an argezh pedagogel ha meizadurezh an etrefass bugale-urzhiataer.
Renket eo bet ar benwegoù urzhiataerezh e tri fennad : al lojikielloù deskiñ, al
lojikielloù talvoudustedel hag ar benwegoù a za ag an speredegezh artifissiel. Ar
benwegoù urzhiataerezh vo studiet herwez framm ar stadiad kenteliañ hag an argerzh
pedagogel. Dre vras, klask a raio ar studiadenn-se dre he zostadur en em lec'hiañ war
dachenn ar c'hwelaosouriezh.
LENNADUREZH
AFNOR, [1991], Définition de critères ergonomiques d’évaluation des interfaces
homme-ordinateur, norme Z-67-133-1, Association Française de Normalisation.
AUSTIN, John Langshaw, [1970], Quand dire, c’est faire, Paris, Seuil, 203 p.
BROUDIC, Fañch, [1999], Les jeunes et la langue bretonne au XXe siècle: une
évolution en deux temps et demi, p. 179-192, in FAVEREAU, Francis, [1999], Le
bilinguisme précoce en Bretagne, en pays celtiques et en Europe Atlantique, Klask,
Levrenn 5, Rennes, Presses Universitaire de Rennes, 317p.
BOSSUET, Gérard, [1982], L’ordinateur à l’école, Paris, Presse Universitaires de
France, 236p.
BULLETIN OFFICIEL, Ministère de l’Education Nationale et du Ministère de la
Recherche [2000], Brevet informatique et Internet (B2i) école - collège, n° 42 du 23
novembre.
COHEN, Rachel, [1992], Quand l’ordinateur parle..., Paris, Presse Universitaires de
France, 243p.
DALGALIAN, Gilbert, [2000], Enfances plurilingues, témoignage pour une éducation
bilingue et plurilingue, Paris, L'Harmattan, 169p.
DEVAUCHELLE, Bruno, [1999], Multimédiatiser l'école ?, Paris, Hachette Livre,
Hachette Education, 175p.
DIWAN, [1988], Quelle école pour la bretagne? peseurt skol evit Breizh ? Actes du
colloque sur le bilinguisme en Europe, Diwan - Institut Culturel de Bretagne - Skol-Uhel
ar Vro, 254p.
DUFOYER, J.P. (1989) : Un protocole d’évaluation ergonomique et pédagogique des
didactitiels, in L’ergonomie de conception, Véronique De Keyser et Agnès Van Daele
(éds.), Bruxelle, De Boeck Université.
FAVEREAU, Francis, [1992], Dictionnaire du breton contemporain, Morlaix, Skol Vreizh,
1357p.
GOFFMAN, Erving, [1988], Les moments et leurs hommes, Paris, Seuil, 252 p.
GOURMELON, Hervé, MERCIER, Guy, MESSAGER, Jean-Pierre, SIROUX, Jacques
[1999], Synthèse vocale en breton, 125-138p., in FAVEREAU, Francis, [1999], Le
bilinguisme précoce en Bretagne, en pays celtiques et en Europe Atlantique, Klask,
Levrenn 5, Rennes, Presses Universitaire de Rennes, 317p.
GUY, Etienne, [1983], Geriadur ar bredelfennerezh, Kintin, Preder, 384p.
GUY, Etienne, [1995], Geriadur ar stlenneg, Kintin, Preder, 582p.
HAEFFELE, Henri, WEISS, Marlise, [1996], L'enseignement du français aux enfants
d'origine étrangère, CEFISEM, CRDP d'Alsace, 194p.
HAGEGE, Claude, [1996], L'enfant aux deux langues, Paris, Odile Jacob, 298p.
HEMON, Roparz, [1984], Dictionnaire Français Breton, Brest, Al Liamm, 837p.
HEMON, Roparz, [1985], Dictionnaire Breton Français, Brest, Al Liamm, 837p.
IMBOURC'H, (1980), Geriadur ar brezhoneg arnevez.
JAKOBSON, Roman, [1963], Essais de linguistique général, Paris, Les Editions de
Minuit, 259p.
LIETTI, Anna, [1994], Pour une éducation bilingue, Paris, Petite Bibliothèque Payot,
204p.
McLUHAN, Marshall, [1968], Pour comprendre les médias, Paris, Seuil, 390p.
MARIANI, Joseph, [1985, octobre], La reconnaissance de la parole, La Recherche,
119-147p., in La recherche en intelligence artificielle, Evreux, Edition du Seuil, La
recherche, 373 p.
MARTINEZ, Pierre, [1996], La didactique des langues étrangères, Paris, Que-sais-je ?
Presse Universitaire de France, 126p.
MINISTERE DE L'EDUCATION NATIONALE, DIRECTION DES ECOLES, [1995],
Programmes de l'école primaire, Paris, Centre National de Documentation Pédagogique
& Savoir Livre, 123p.
PAPERT,Seymour, [1994], L'enfant et la machine à connaître. Repenser l'école à l'ère
de l'ordinateur, Paris, Dunod, p.
PIAGET, Jean (1966), La psychologie de l’enfant, Paris, Que-sais-je ? Presses
Universitaires de France, 128 p.
PICARD, Muriel, BRAUN, Gilles, [1987], Les logiciels éducatifs, Paris, Que-sais-je ?
Presse Universitaire de France, 127p.
PICOCHE, Jacqueline (1971), Nouveau dictionnaire etymologique du français,
Hachette-Tchou.
PIERREL, Jean-Marie, CARBONELL, Noëlle, [1993], vers des dialogues oraux naturels
homme-machine, CRIN-INRIA Lorraine, 213-243p., in SPERANDIO, Jean-Claude,
L’ergonomie dans la conception des projets informatiques, Toulouse, Octares, 479p.
PORCHER, Louis, GROUX, Dominique, [1998], L'apprentissage précoce des langues,
Paris, Que-sais-je ? Presse Universitaire de France, 126p.
RIVIÈRE, Philippe, (1998), Les sirènes du multimédia à l’école, Le Monde Diplomatique,
avril 1998, n° 529, p.21.
SALEMBIER, P., CLAES,G., OUNIS, O., RAZOARIVELO, Z., SRIDHARAN, M.S. (1989)
: Autoformation, EIAO et ergonomie : un exemple de conception, in L’ergonomie de
conception, Véronique De Keyser et Agnès Van Daele (éds.), Bruxelle, De Boeck
Université.
SCHOTT-BOURGET, Véronique, [1994], Approches de la linguistique, Paris,
Nathan, 128p.
SIMONPOLI, Jean-François, [1995], Ateliers de langage pour l'école maternelle, Paris,
Hachette Èducation, 223p.
SPERANDIO, Jean-Claude, [1983], L'ergonomie du travail mental, Paris, Masson, 137p.
VALENTIN, Annette, LUCONGSANG, Raymond [1987], L’ergonomie des logiciels,
Montrouge, Agence Nationale pour l’amélioration des conditions de travail, 118p.
VION, Robert, [2000], La communication verbale, Analyse des Interactions, Paris,
Hachette, 302p.
|
Michel Mermet |
|
|
|
|
|
|